Bir yazılım, yapay zeka algoritması, tasarım veya markanın sahibinden alınıp üçüncü bir şirket tarafından kullanılması veya ticarileştirmesi, tamamen kurgulanacak Lisans Sözleşmesinin iskeletine bağlıdır. Teknoloji hukuku evreninde sözleşme, yazılım kodundan bile daha değerlidir; çünkü kodu yanlış yazarsanız bug alırsınız, sözleşmeyi yanlış yazarsanız tüm fikri mülkiyetinizin kontrolünü kalıcı olarak "rakibinize" kaptırabilirsiniz.
Ertuğ & Partners olarak, SaaS girişimleri ve fikri mülkiyet ihraç eden şirketler (IP/IT) için yapılandırdığımız lisanslama modellerinde, şirketleri tahkim davalarından ve marka erozyonundan koruyacak kritik kurguları inceledik.
1. Ölümcül Ayrım: "Devir (Assignment)" mi, "Lisans (License)" mı?
En büyük sözleşme yanılgısıdır. Müşteri (Lisans alan - Licensee) size yüksek bir bedel ödediğini düşünerek "Yazılımı biz aldık, her hakkı bizde" argümanını sunar; siz (Lisans veren - Licensor) ise "Sadece kullanım hakkı verdim" dersiniz.
Devir Demek Mülkiyeti Vermektir: FSEK (Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu) hükümlerine göre bir "Devir (Assignment)" işlemi yaparsanız, artık o yazılımın/kodun tek satırını bile bir daha kullanamaz, kendi şirketinize dahi geri getiremezsiniz. Evi satıp tapuyu vermişsiniz demektir.Lisans Demek Kiralamaktır: Lisans vererek, hakların sahibi olarak arafta kalır, sadece belirlediğiniz çizgiler dahilinde "Anahtarları karşı tarafa" verirsiniz.Uyarı: Özellikle dışarıdan (outsource) hizmet alınan serbest yazılımcı sözleşmelerinde, eser üzerindeki haklar gerçek kişi olan geliştiricide doğar. Bordrolu çalışanlarda FSEK m.18/2 uyarınca mali hakları kullanma yetkisi aksi kararlaştırılmadıkça işverene ait olduğu hâlde, serbest çalışanda bu karine işlemez. Devri belgelemeyen şirketler yatırımcısına "bu yazılım bizim" diyemez.2. Devir Kapsamı: Duvarların Çizilmesi
Bir lisans sözleşmesi ne kadar esnek olursa, davaya o kadar çabuk girilir. Sözleşme şu duvarları milimetrik olarak çekmelidir:
Münhasır (Exclusive) vs. Gayri-Münhasır: "Münhasır Lisans" veriyorsanız, sözleşmede kendinize açıkça "Aksi Kararlaştırılmadıkça lisans veren de kullanabilir" maddesi koymazsanız; o markayı/yazılımı SİZ BİLE kullanamazsınız (Mülkiyet sizde olsa dahi pazar hakkını tek bir kuruma devrettiniz).Alt Lisanslama Riski: Lisans alanın o lisansı "Üçüncü, tanımadığınız şahıslara / Asya pazarına" kendi inisiyatifiyle kiralama (Sublicense) hakkı var mı? Sıkıca bloke edilmelidir.Modifikasyon (Derivative Work) Yasağı: Lisans alan şirket yazılımdaki kodu değiştirip / geliştirip yeni bir ürünle piyasaya kendi markasıyla çıkabilir mi? Sözleşmede "Tüm sürüm ve tersine mühendislik (Reverse Engineering) hakları bendedir" denmelidir.3. Gelir Modelleri (Ödeme Yapısı) ve Tahsilat
Sözleşmenin var oluş amacı parasal dengedir. Dört ana mimari bulunur:
Flat-Fee (Peşin / Sabit Bedel Toptan Ödeme): Küçük lisanslarda kullanılır. Ancak, lisanslanan yazılım karşı tarafın cirosunu patlatırsa veya çok kullanıcılı (Enterprise) bir aşamaya geçerse, siz hakkınızı baştan "Ucuza Kapatmış" ve zarara uğramış olursunuz.Royalty (Kullanım Üzerinden Telif): Lisans alanın elde ettiği gelir üzerinden pay alınmasıdır. Matrahın net satış hasılatı olarak tanımlanması, kâr üzerinden tanımlanmasına tercih edilmelidir; aksi hâlde lisans alan gider kalemlerini artırarak matrahı eritebilir. Matrahın hangi kalemleri içerip hangilerini dışladığı (iade, iskonto, vergi, kanal komisyonu) sözleşmede tek tek sayılmalıdır. Kritik: Buna rağmen risk sıfırlanmadığı için sözleşmeye "Minimum Guarantee (alt sınır garantili royalty)" ve denetim (audit) hakkı eklenmelidir.SaaS Aboneliği (Tiered Subscription): Teknoloji şirketlerinin güncel "Yıllık Kullanıcı Başına / API İstek Başına" faturalandırdığı akışkan bulut ödeme modelidir.Döviz Kısıtlaması ve Yazılım İstisnası: Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve buna ilişkin 2008-32/34 sayılı Tebliğ uyarınca, Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdettikleri birçok sözleşmede bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli kararlaştırılması yasaktır.Ancak lisans sözleşmeleri açısından çok önemli bir istisna vardır ve pratikte en sık atlanan nokta budur. Tebliğ'in 8. maddesinin 11. fıkrası şöyledir: "Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri; bilişim teknolojileri kapsamında yurt dışında üretilen yazılımlara ilişkin satış sözleşmeleri ile yurt dışında üretilen donanım ve yazılımlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkündür."
Belirleyici ölçüt, yazılımın nerede üretildiğidir. Türkiye'de geliştirilen bir yazılımın lisansı iki Türk şirketi arasında dövizle fiyatlanamaz; yurt dışında geliştirilmiş bir yazılımın Türkiye'deki lisansı ise fiyatlanabilir. Aynı maddenin 8. fıkrası uyarınca döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmeleri de yasağın dışındadır; yazılım geliştirme işi eser sözleşmesi olarak kurgulanmışsa bu hüküm ayrıca değerlendirilmelidir.
Yasağa aykırılığın sonucu da doğru anlaşılmalıdır: yaptırım kural olarak sözleşmenin tümüyle geçersizliği değil, döviz kaydının uygulanamaması ve bedelin Türk Lirasına dönüştürülmesidir; ayrıca 1567 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası gündeme gelebilir.
4. IP Garantileri ve İhlal Korunması (Indemnification)
Siz bir yazılım lisansladınız ancak, arka planda habersizce başka bir "Açık Kaynak Kod (Open Source)" kopyalamışsınız. Sizin müşterinize, asıl kod sahibi milyar dolarlık telif davası açtı.
Bu senaryoda "Indemnification (Tazmin Etme)" maddesi devreye girer. Müşteri, lisans sözleşmesine "Eğer senin bize lisansladığın ürün sebebiyle 3. kişiler bize ihlal davası açarsa, avukatlık ve tazminat masraflarını kayıtsız şartsız sen ödeyeceksin." maddesini koymalıdır.Aksi durumda satıcı şirket olarak, "Sorumluluğun Sözleşme Bedelini (%20'sini vb) Aşamaz" tarzında koruma tavanları (Liability Caps) oluşturmak zorundasınız.Bu analiz, teknoloji ve IP odaklı lisanslama rejimlerinde bir haritalama olup, markanızın geleceğini tayin edecek olan spesifik sözleşmeleriniz için uzman avukat ekibimizce hukuki kurgusal (Drafting) sürecine tabi olunmalıdır.
Son güncelleme: 10 Ağustos 2026.
